AAAP: Xu hướng cúm gia cầm H5 ở thủy cầm

Sự xuất hiện của H5N1 ở gia cầm có mối tương quan với sự thay đổi xu hướng virus ở các loài thủy cầm.

Ngày 14 tháng 1 năm 2026

Chris Wright

 [Trích đoạn các bài trình bày poster tại hội nghị thường niên năm 2025 của Hiệp hội Bệnh lý Gia cầm Hoa Kỳ]

Joseph Huitt và Troy Cline, Đại học bang California, lưu ý rằng virus cúm gia cầm (AIV) lưu hành tự nhiên trong các loài thủy cầm hoang dã, thường không gây bệnh. Tuy nhiên, thủy cầm là tác nhân quan trọng lây lan AIV đến các quần thể dễ bị nhiễm bệnh, nơi nhiễm trùng thường gây ra bệnh nặng hoặc tử vong. Ví dụ, virus cúm gia cầm độc lực cao (HPAI) H5N1 đã xuất hiện ở Bắc Mỹ vào năm 2022 và đã ảnh hưởng đến hơn 130 triệu thủy cầm hoang dã, cũng như gia cầm nuôi thương mại và gia cầm nuôi tại nhà. 

Phát hiện sớm virus cúm gia cầm (AIV) thông qua giám sát là một biện pháp để ngăn ngừa hoặc hạn chế sự lây lan của bệnh ở người hoặc các đàn gia cầm có giá trị kinh tế. Các nỗ lực giám sát được thiết kế để xác định hoặc tính đến các loài vật chủ và môi trường có liên quan đến khả năng dễ bị nhiễm AIV cao hơn có khả năng mang lại hiệu quả cao nhất. 

Tỷ lệ nhiễm AIV được theo dõi ở các loài thủy cầm bị thợ săn bắn hạ tại Thung lũng Sacramento, California. Tỷ lệ nhiễm virus tổng thể ở thủy cầm trong giai đoạn từ 2014-2015 đến 2021-2022 là 9,8%. Tỷ lệ nhiễm virus cao nhất ở vịt mỏ thìa phương Bắc (20,9%) và thấp nhất ở vịt gỗ (1,3%). 

Tỷ lệ nhiễm HPAI H5N1 là 1,8% và 4,7% trong các mùa đông năm 2022-2023 và 2023-2024, tương ứng. HPAI H5 không được phát hiện từ năm 2024 đến giữa năm 2025. Trái ngược với dữ liệu trước năm 2022, sự xuất hiện của HPAI H5N1 tương quan với sự thay đổi trong xu hướng tỷ lệ nhiễm AIV. Trong khi tỷ lệ nhiễm AIV vẫn ở mức khoảng 20% ​​ở vịt mỏ thìa phương Bắc, vịt mỏ dẹt Mỹ lại là loài có tỷ lệ nhiễm virus cao nhất (19,6% trong năm 2022-2023 và 28,5% trong năm 2023-2024). 

Sự bùng phát ở Philippines 

Virus cúm gia cầm độc lực cao (HPAI) phân nhóm H5 tiếp tục gây thiệt hại nặng nề cho ngành công nghiệp gia cầm và đe dọa an ninh lương thực cũng như sức khỏe cộng đồng. Vụ bùng phát HPAI H5 đầu tiên tại Philippines được báo cáo vào năm 2017. Kể từ đó, các vụ bùng phát HPAI H5 đã được báo cáo vào các năm 2020, 2022 và 2023. 

Zyne Baybay và các nhà nghiên cứu từ BioAssets Corporation, Đại học Philippines Los Baños, Văn phòng Khu vực III của Bộ Nông nghiệp, Trường Cao đẳng Thực hành Chăn nuôi Gia cầm Philippines và Bộ Khoa học và Công nghệ Philippines đã công bố trình tự bộ gen hoàn chỉnh đầu tiên của virus cúm gia cầm H5N1 HPAI từ một trường hợp ở miền Trung Luzon, Philippines. 

Các mẫu được thu thập từ một đàn gà đẻ trứng có biểu hiện lờ đờ, cánh rũ xuống và xuất huyết dưới da ở khí quản kèm theo tiết dịch nhầy quá mức. Tỷ lệ tử vong cao, khoảng 95%, được ghi nhận trong vòng một tuần. Vài ngày trước khi xảy ra sự kiện tử vong cao, người ta quan sát thấy chim di cư xung quanh trang trại gà. Mẫu phổi gộp và mẫu dịch ngoáy họng-khí quản được lấy từ hai con gà trong đàn này. 

Các mẫu này cho kết quả dương tính trong xét nghiệm RT-PCR định lượng đối với gen ma trận cúm và gen hemagglutinin (HA) H5. Các mẫu tương tự đã được tiến hành khuếch đại và giải trình tự toàn bộ bộ gen virus. Phân tích phát sinh chủng loại của gen HA cho thấy virus cúm gia cầm độc lực cao H5N1 từ miền Trung Luzon thuộc dòng Goose/Guangdong, nhánh 2.3.4.4b. Các đoạn khác cũng có độ tương đồng trình tự cao và cùng dòng di truyền với các virus nhánh 2.3.4.4b khác từ châu Á. 

Nhìn chung, những dữ liệu này cho thấy các loài chim di cư hoang dã có khả năng là nguồn gốc của virus H5N1 năm 2021 gây ra các đợt bùng phát dịch ở Philippines. Do đó, cần tăng cường các biện pháp an toàn sinh học và giám sát virus cúm gia cầm độc lực cao (HPAI) ở cả gia cầm nuôi và gia cầm hoang dã để ngăn ngừa và giảm thiểu các đợt bùng phát HPAI trong tương lai.

Võ Văn Sự dịch từ: Chris Wright. 14 January 2026. AAAP: Trends for H5 avian influenza in waterfowl. https://www.thepoultrysite.com/articles/aaap-trends-for-h5-avian-influenza-in-waterfowl